|
İRANDAN AVŞARCIĞA BİR AŞİRETİN YOLCULUĞU !..
Aşağıdaki araştırma Kendal DOGAN tarafından yazılmış yıllarca dedelerimiz tarafından bize anlatılan köyümüzün tarihinin iz düşümü oldugunu düşünüyorum tamamen dorumu bilmem ama yüzde 80 90 doğruluk payı ve bize anlatılanlarla benzeşiyor belki tarihimize bunla başlayarak ulaşabiliriz.aşağıdaki araştırma kürt aşiretlerinden geldiğimizi yakın köylerdeki akrabalarımızın ip uçlarını veriyor ayrıca başka calışmalarda yine köyümüzün tarihi için alevi türkmen avşar aşireti ilede bağlar kuruluyor hepsi dikkate deger ve araştırma ihtiyacı hisediyor.bu bilgileri arşivlemek ve tarihe not düşmek sitemizin sorumlulugu oldugunu düşünüyorum sitede bir söz okudum tarihini bilmeyen gelecege sahip cıkamaz diye tarihimize günahları ve sevapları ile hoşlanalım yada hoşlanmayalım sahip cıkalım.
İRANDAN AVŞARCIGA KELHUR AŞİRETİ
……..İrandan, Dersime geldiklerinde Alevi(sersor) yaşam biçimini yaşamlarında esas alan insanlarla karşılaştılar.Ovacık bölgesinde şeyh Hasanlılarla uzun bir zaman birlikte yaşadılar.Kelhur aşiretinin yezidi kolundan olan aileler ile birlikte Ehlihak olan aileler Dersim bölgesinde yaşam tarzları kültürleri bakımından çok farklılık olmasada göçebe yapıları onları yeniden göç etmeye itmiştir. Bu nedenlede yezidi Kelhur aşireti bin sekiz yüzlülerin başında ,Divriği bölgesinde once Hinora’ya (Divriği)yerleştiler.Bu bölgede de yine Alevi yaşamını kendilerine esas alan insanlar yaşamaktaydı.Dersimde geçen uzun yıllar ve tecrübe aşiretin yezidi kolunun alevileşmesinin koşullarını yaratmıştır.(Bu aşiretin bazı üyeleri kendilerinin Şeyh Hasanlı olduklarını söylerler.Ancak söz konusu aşiret sadece zazaca konuşmaktadır.Kaldıki Kelhur aşiretinin göç ettiği bölgede(Divriği) Türkmen Alevilerinin yoğunluğu söz konusudur.Bu yüzden Kelhur aşiretinin Gurmançe lehçesini kullanmaları tesadüf olamaz.) Söz konusu aşiret dersimde uzun bir süre kalmasına rağmen ,geldikleri yeni coğrafya ya kısa bir sürede uyum sağlamıştır.Ancak onların yaşam tarzları,farklılıkları bölgede yaşayan Türkmen Alevileri tarafından hoşgörü ile karşılanmıştır. Kendi yerleşim bölgelerinde(Aşağı ve yukarı Karakuzu)Kelhur aşireti özgün adı ile Male Kelhuran aile gurubu ise Male Şeytanon(Şeytanlar)olarak anılmaktadırlar. Aşağı ve yukarı Karakuzuda yaşayan aşiretin üyelerinin yaşamlarında Ehli Hak inancının büyük izleri hala mevcuttur. Aşiretin üyelerinin öldüğü ilk gece mezarın başına ağaçlar yığılarak büyük bir ateşin yanması sağlanır.Bu durum çoğu zaman kırk gün sürer. Aşirette köylerde kullanılan ocaklar(yemek pişirmek ve günlük işler için kullanılan)mümkün mertebe söndürülmez,Özellikle ateşe su kesinlikle dökülmez.Her eve ateş verilmek istenmez.ateş verilirken agire agiş ile ateş istenmesi bir gelenek halini almıştır. Horoza önem verilmesi,her evde yalnız bir horozun bulundurulması… Aşiretin kadınlarının balife ser(baş yastıkları)lerde tavus kuşu motiflerinin yoğun olarak kanefçe ile işledikleri görülmektedir. Dersimde Kaldıkları zaman aralığında ;Uyumları konusunda önemli süreçleri yaşayan Kelhur aşireti,Aşiretin yaşam tarzı nedeniyle bölgede çıkan bir olay neticesinde işlenen cinayetler nedeniyle Aşiretin Ehlihak ailelerinden once Ape sefer göç eder.Kardeşi Ape Hesan’a dayanamayan Ape Sefer Dersime dönerek tüm ailenin Hinoroya göçü konusunda etkili olur.Aşiret Önce Divriğinin Kuzeyinde yer alan Hinora köyüne konaklar daha sonra derin bir vadi içerisinde ulaşılamıyacak topoğrafyası ile Çatlı çayının kuzeyine Bizevi denen yerde aşiret kalıcı olmakta karar kılar. Aşiretin aileleri de Bizevi’ye yerleşir aşiretin tek geçim kaynağı hayvancılık ve kilim/halı yapımı olduğundan şimdiki Avşarcık olan köye goman(ağıllar)yapılır.Aşiret yayla olarak bu bölgeyi kullanır.Ancak Aşağı Karakuzu(Bizevi) ileYukarı karakuzu(Avşarcık)arası topoğrafik olarak çok bozuk olması sebebiyle yürüme yolu olarak 4 saat gibi uzak bir mesafede olduğu için aşiretin BİR kolu yukarı Karakuzuda kalır. Aşiretin ikiye ayrılması,Aşiret arasında uzunca sürecek ilişkilerin devamında bir engel olmamış aşiret dışarıdan evlilikleri uzun zaman uygun bulmamıştır. Kelhur aşiretinin kadına bakışı da oldukça önemlidir.Aşiret içerisinde kadının çok belirleyici bir rolü vardır. “Kış aylarında Kürt kadınları kilim dokurlar.Bunlar ev ihtiyaçları için yapılır.Satılmaları için değildir.Bir Kürt birini konuk etmiş ise,onun rahat etmesinden de o sorumludur.Kalhorlu kadınlardan birinin aşiret reisliği yaptığı bilinmektedir.Oldukça sert tipli kadınlara rastlanmaktadır.Kadınların saçları siyah olduğu halde,sarışın çocukları görmek olanak dahilindedir.”(3) Şerafname’de bu konuda da aşirete ilişkin “…Ne varki ,Hüseyin Bey,Kelhurlu Ayal Bey’in Begüm adındaki kızıyla evlendi.Bu hanım Kelhurlar’ın ünlü gelenek ve adetleri gereğince Hükümdarlık işlerini kendi üzerine alıyor,kocası Hüseyin Bey değil,kendisi tek başına hüküm sürüyordu…”(1)tarihi olayı anlatmaktadır. Kelhur aşiretinin Karakuzundaki reisi konumunda olan İsko nun eşi yine aşiretin yukarı karakuzuda kalan kolunu oluşturan male şeytanonlardan Paşa ağanın kızı mete çicçe Aşireti yönetmiş, bu yüzden etraftaki Türkmen Alevi köylerinde önemli bir saygı görmüştür. Türkmen Alevi insanların büyük ilgisini çekmiş bu özellikleri herzaman konuşulur olmuştur. Kelhur aşiretinin erkekleri kış aylarında sırayla iki köy arasında uzun misafirliklere gidip gelirken kadınları ise kilim ve halı yaparak aile ekonomisine önemli katkıda bulunmaktadırlar.Aşiretin yapmış olduğu halı ve kilimler aşiret içinde saygınlık ta ifadesini bulan bir ölçü olarak Kabul görmüştür. Kelhur aşiretinin sürekli göçü,konusunda Şu anda yaşamda olmayan MehmedAli Hafıs olarak bilinen Aşağı karakuzulu köylüsü;”aşiret gittiği her yerde hor görülmüş,hatta Dersime gelindiğinde artık burada kalabiliriz derken,inançlarımızla alay edilmesi sonucu,insanlar ölmüş ve önce Hinora ya daha sonrada köyümüze gelmişiz.”demişti. Bu konuya ilişkin olarak 1976 yılında Aşiretin yapısı ve köyün kuruluşuna ilişkin yapılan söyleyişi önemli olduğu için aynen şöyledir:(Bant kaydının çözümü) -MD:Mehmed Ali amca köyde kaç farklı aşiret var? -Mali Zivo:Bu soruları en iyi hafısın oğlu Dıngıl(Male Hafısın Oğlu M.Aliyi kastediyor)bilir bende onlardan dinledim.Köyde Male Kelhuran(Male Aloş,Male Reşo,Male sultık)Musso gil ile biz zivo gil ve male Havıs’on Dersimden,Gulolar(male isse,male xallo,male cumo,male belce)Malatya civarından,male mamme,male uco bunlar tokattan gelmiş -M.D:Male şeytanon ile Kelhurlar arasındaki ilişki nedir? -Mali Zivo:Bunlar birbirleri ile akraba aşiret.Dersimde birlikte gelmişler.Kelhurlar için onlar bir yerde durmaz,Dersimden öncede Acemistan(İran kastediliyor)diye bir yerde yaşıyorlarmış.Male Şeytanon ile Male Aloşlar birbirleri ile akrabadırlar.İlk Dersimden geldiklerinde Bizim Köye(Karakuzulu/Bizevi)yerleşmişler.Sonra şimdiki Gomana(Y.Karakuzu/Avşarcık)yerleşmişler. -M.D:Peki Kelhurlara niye şeytanon denmiyorda Gomanlılara Şaytanon deniyor. -Mali Zivo:Bu hususta senin deden İsko bu soruyu soranlara cevap vermeyin biz bu yüzden Dersim’den gelmişiz….(bantın bozuk kısmı)Gomanda yalnızca Şeytanonlu yok.Direjanlı(Male Nermikan,Mamolar,Male ibişan…)var.Baytar Nuri bizim köye gelmiş çok yaman bir Kürtmüş,ozaman senin Amcan Çabo(Çok bilgili her şeyi bilirdi)ile Şafi Kürtler için konuşmuşlar.Kurban birde sana bir şey daha söylim,Baytar Çamşıha çok gelirmiş,Hacı Ağa gilin bir kızı ile nişanlanmış… Sonra Hükümet amcanı askere almak istemişler,karşı koyunca öldürmüşlerdi.(Çabo dönemin önemli eğitim görmüş hükümete karşı gelişi ile ünlenmiş dönemin aydını K-D) Hıdırlıkta dedeler Bunlarda Elazığın Devdırejden gelmişler.Bu dedeler Avuçanlıdır.Baytar Nuri Çamşıhta kaldığında Golo dede Bazı önemli hususlar için aracı gönderirmiş.” Dersim’den Karakuzulu köyüne göç Mehmet Ali Zivo’nun anlatımıyla göç 19,Yüzyılın başlarında gerçekleşmiştir.Bu süreçte Male musso/Male zivo(Şirinon)köye gelen diğer Kelhur Aşiretine bağlı Aile gruplarıdır.Bu aşiretin bir kolu Bugün Kuluncak Köyünde yine Şirinon olarak yaşamlarını sürdürmektedir.Bugün Türkleşmiş Kürtler olarak yaşamlarını sürdürmektedirler.. Aşağı Karakuzulu/Bizevi(Gund’e BerxeReş)Kelhur aşireti,Male Aloş(Lawke Ape Ali),Male Reşo ile MaleSultık(Zarukan Ape Sefer) Olarak üç ana aile olarak Karakuzulu(Bizevi) Köyünde yaşamlarını sürdürmektedirler. Aşiret Koçgiri Alevi Kürt ‘lerin ve Dersim Kürtlerinin isyanlarında önemli roller üstlenmiştir.Aşiretin en kültürlü insanı olarak Kabul edilen ve dönemin önemli akademik çalışmaları olan Ape çabo Koçgiri isyanındaki etkisi nedeniyle zorla askere alınmış ve öldürülmüştür. Dersim Tarihini yazan Baytar Nuri bu durumu bildiğinden bölgede Kürt olan bu iki köyden hiç bahsetmeyerek koruyucu davranmıştır.Karakuzulu köyünün mezrası olan ve Elazığ Devdırej bölgesinde yaşarken göç eden Avuçanlılar Kürt olarak göstermiştir.(Hıdırlık Köyü) Sonuç olarak önemli bir tarihi süreçten geçen Kelhur aşireti ,göçebe yaşam tarzları nedeniyle farklı yaşam alanlarında geçerken ruhi şekillenmesinde farklılıklar yaratmış bir aşiret olarak hala ulusal ve İnançsal özelliğini ana coğrafyadaki gibi diri olarak korumaktadır.Bunun nedeni Anadolu coğrafyasındaki kazanımlarına bağlamak doğru olacaktır. Yararlanılan Kaynaklar:
1-Şerafname(Kürt Tarihi),Şerefhan,Hasat yayınevi,1990,İstanbul
2-Kürtler,Bazil Nikitin Cilt 1-2,Deng Yayınları,2002 İstanbul
3-Türkler,Kürtler,İranlılar,Prof.Egon Von Eıckstedt,Fırat Yayınlarıİstanbul,1993
4-Osmanlı İmparatorluğunda Kürtler,Dr Celile Celil,Özge Yayınları1992,Ankara
5-Kürdistan Tarihinde Dersim,Dr. Vet.Nuri Dersimli,Dilan Yayınları,1992,Dyarbakır
6-Kürtlük Türklük Alevilik Martin Van Bruinessen,İletişim Yayınları,2000,İstanbul
7-İslam İnançları Ansiklöpedisi,Orhan Hançerlioğlu,Remzi Kitabevi,1984,İstanbul
8-İran Halklarının El Kitabı,Rafael Blaga
|
Yazar ışıl demırtas açık 2007-08-14 10:04:44
bence cok ınce bı yaklasım tarzı ve hıc kusku yokkı bızım kokenımız kelhur asıretınden baska bıse değil.sefa beya tesekurler calısmasından dolayı. | EVET AVŞARCIK KÖYÜ
Yazar pasa kocakaya açık 2007-08-19 11:53:18
sefa öncelikle ellerine sağlık diyorum köyümüzün tarihcesini bizlerle paylaştığın için demeki bizevi köyü ta ozamanlardan bizim köyden ayrılmış teşekürler sefa.. |
Sadece kayıtlı kullanıcılar yorum yazabilirler.
Lütfen hesabınıza giriş yapınız veya kayıt olunuz. Powered by AkoComment 2.0.3! |
